ZAND,
WIND, WATER (2008) versie 27 minuten
& 10 minuten Nederlands/Engels
In opdracht van Duinwaterbedrijf Zuid-Holland en financieel
mogelijk gemaakt door Provincie Zuid-Holland en Ministerie van
LNV.
De DVD is te zien in het Bezoekerscentrum Meijendel,
Meijendelseweg 40 in Wassenaar. Tel. 070 – 511 72 76. Open di
t/m za 10.00 – 16.00 uur; zo 10.00 – 17.00 uur. Voor meer
informatie: www.dunea.nl
Over de filmers
Jan van den Ende en Monique van den Broek hebben 2 jaar volop
gefilmd in de duinen van Meijendel en B
erkheide.
Met de film ZAND, WIND, WATER geven zij een prachtig beeld van
het natuurherstel in de Haagse duinen en de terugkeer van natte
duinvalleien.
Over de
film
U maakt kennis met vossen, vogels
en insecten; met bijzondere
en prachtige planten als
parnassia en
verschillende soorten orchideeën;
u ziet hoe werkzaamheden
worden uitgevoerd om voorwaarden te scheppen voor het ontstaan
van natte duinvalleien. Wandelaars
komen aan woord; een
vaste bezoekster uit haar verontwaardiging over de
werkzaamheden; vogelaars spotten een bijzondere roofvogel:
de slangenarend; een onderzoeker legt vast welke
vogelsoorten voorkomen; een schilder laat zich inspireren door
het landschap.
10 jaar
natuurherstel in de duinen van Zuid-Holland
In 1996 heeft Duinwaterbedrijf Zuid-Holland afgesproken met
de provincie Zuid-Holland dat de waterwinning in de duingebieden
Meijendel en Berkheide op een aantal plaatsen zal worden
teruggebracht. Doel hiervan is, op die plaatsen, de natuur haar
vrije gang te laten gaan en de terugkeer van de natte
duinvalleien te bevorderen. Inmiddels is het al meer dan 10 jaar
geleden dat de eerste grootschalige ingreep voor het herstel van
de vochtige duinvalleien is uitgevoerd. De start was in de
Kikkervalleien, daarna volgde de Helmduinen en een deel van
Berkheide bij Katwijk. Begin 2008 is de waterwinning gestopt in
de Ganzenhoek (Noord-Meijendel) om daar ZAND, WIND en WATER de
vrijheid te geven.
Waarom
eigenlijk?
Tot 1874 waren in Meijendel meer dan 200 hectare prachtige
duinvalleien met vele bijzondere plantensoorten aanwezig. Door
de onttrekking van grondwater verdroogden deze valleien, zie het
proefschrift van Vuyck in 1901. Na het aanleggen van de
infiltratieplassen in de jaren ’50 van de vorige eeuw vernatte
het duin weer. Hiervoor werd water uit de rivier de Lek naar de
duinen van Meijendel getransporteerd. De aanvankelijke
blijdschap van de ecologen over de vernatting verstomde vrij
snel. Het rivierwater bracht namelijk veel voedingsstoffen mee,
die doorsijpelden naar de kwelplassen
. Struiken en grassen groeiden hierdoor bijzonder goed, met als
gevolg dat de oorspronkelijke plantensoorten snel
verdwenen
en daarmee de daarvan afhankelijke dieren.
Waterwinning maakt plaats voor natte
duinvallei
Een natte duinvallei keert niet
terug als je alleen maar stopt met de waterwinning. Er moet het
nodige gebeuren om het natuurlijke proces weer op gang te
brengen. Zo moet allereerst de infiltratieplas droog gezet
worden. Dan is het mogelijk de bovenste,
voedselrijke
sliblaag te verwijderen. Vervolgens wordt de overtollige
begroeiing weggehaald, evenals de putten en buizen van de
waterwinning. En daarna is het afwachten. Het spel van zand,
wind en regen kan beginnen: het zand gaat stuiven en de
grondwaterstand verandert per seizoen. Zaden van parnassia en
duizendguldenkruid grijpen hun kans om te ontkiemen. De natte
duinvallei siert het landschap!
Kikkervalleien – 1997
Vijf jaar na de ingreep in de Kikkervalleien kon de eerste
positieve resultaten worden gemeld. Hét beeldmerk van
duinvalleien parnassia,
bloeide er met duizenden.
Vleeskleurige orchis, voor de ingreep alleen in de
Libellenvallei te zien, begon schuchter met een paar exemplaren.
Zelfs kruisbladgentiaan,
-die alleen in Meijendel voorkomt- vestigde zich aan de rand van
de Kikkervalleien. Iets
wat al meer dan 50 jaar niet was
waargenomen. Natuurlijk zijn er ook verliezen te betreuren bij
een dergelijke ingreep: een infiltratieplas is verdwenen en
daarmee bijvoorbeeld alle vogels van rietkragen en open water.
De blauwborst komt er niet meer voor.
Oost
Berkheide – 1999
Berkheide is het duingebied dat tussen Katwijk en Wassenaar
ligt. Oost Berkheide grenst aan de drinkwaterproductielocatie in
Katwijk. Hierin lagen flink wat kleine infiltratieplassen zoals
de plasjes van Simon en de Pan van Per
sijn.
Om het verlies aan waterwincapaciteit goed te maken zijn de
infiltratieplassen, die het dichts bij de productielocatie
lagen, uitgediept. De recreant heeft hier weinig van gemerkt,
omdat dit gebied slechts deels toegankelijk is voor publiek. Dit
in tegenstelling tot Zuidwest Berkheide.
Zuidwest
Berkheide- 2001/2002
In het zuidwestelijk deel van Berkheide heeft Duinwaterbedrijf
Zuid-Holland het natuurherstel grootschaliger aangepakt. Zo is
daar in een keer 45 hectare duingebied op de schop gegaan.
Het idee daarachter was, dat natuurlijke processen –als
bijvoorbeeld zandverstuiving- meer kans krijgen al
s
je een groter gebied aanpakt, dan te kiezen voor een aantal
kleinschalige projecten. Een storm van protest van recreanten en
omwonenden was het gevolg. Omdat Duinwaterbedrijf Zuid-Holland
de waterwinning in dit deel heeft stopgezet is het beheer
overgedragen aan Staatsbosbeheer.
Zwarte
Pan - 2005
In het duingebied Berkheide –vlak achter Hotel Duinoord- ligt de
Zwarte Pan. Onder invloed van de waterwinning, dat zorgde voor
een voedselrijke omgeving, groeide hier volop riet, lisdodde en
duindoornstruiken. In de loop van de jaren was er een laag slib
ontstaan van 5 tot 15 cm dik. Inmiddels heerst er in dit gebied
een natuurlijk grondwaterregime waardoor er in een natte periode
plasjes ontstaan. Langs de Zwarte Pan loopt het wandelpad dat
van de het Ganzenhoekbos richting Dennenduin voert.
Ganzenhoek-2007
Alle commotie die was ontstaan tijdens het grootschalige
natuurherstelproject Zuidwest Berkheide maakte een andere aanpak
noodzakelijk. Daarom is gekozen het project Ganzenhoek te
starten als een open planproces onder de naam ‘Noord Meijendel:
een zoektocht naar de mogelijkheden’. Initiatiefnemers Provincie
Zuid-Holland, Staatsbosbeheer en Duinwaterbedrijf Zuid-Holland
zijn in gesprek gegaan met belanghebbenden. Op basis van ieders
wensen en mogelijkheden is een schetsontwerp gemaakt van het
gebied. Bij de nieuwe inrichting is duidelijk meer rekening
gehouden met de recreatie. Zo blijft de Ganzenhoekplas bestaan
–zij het met een lager waterpeil- en wordt de Ezelenwei een
natte duinvallei.
