DUINEN BEHEREN EN BELEVEN 17 minuten      

In opdracht van NV Duinwaterbedrijf Zuid-Holland.

De film vertelt de geschiedenis van de duinen rondom Den Haag. Ingeklemd tussen stad en zee vormen Solleveld en Meijendel een rustplek voor mens en natuur. Als beheerder van deze bijzondere duingebieden probeert Duinwaterbedrijf Zuid-Holland (DZH) een juiste balans te vinden tussen waterwinning, natuur en recreatie. Het duingebied Solleveld behoort tot het oude duinlandschap, dat ruim 4000 jaar geleden ontstond. In tegenstelling tot Meijendel waarvan het grootste deel in de 13^e eeuw werd gevormd. De film neemt de kijker mee op ontdekkingsreis in deze gebieden.  

THE DUNE EXPERIENCE 17 minutes

commissioned by DZH, the Dune Water Company of the province South-Holland. On 16 mm and VHS, 17 minutes with a Dutch or English narration.

A nature film which tells the history of the dunes around The Hague the Netherlands. Enclosed between the city and the sea, Solleveld and Meijendel are a place of quietude for man and nature. 

As the administrator of these special areas, the Dune Water Company of South Holland (DZH) tries to create the right balance between water recovery, nature and recreation.

Solleveld is part of the old dune landscape which dates back over 4,000 years. The majority of Meijendel, on the other hand, was formed in the 13th century. The film takes you on a voyage of discovery through these dunes. (1996; 17 minutes) 

Duin & Water, magazine for the Dune Water Company, 1996.
‘The idea is to show both the uniqueness of the Meijendel and Solleveld dune areas and the role of the Dune Water Company as manager of these areas.’ 

Haagsche Courant, 1996.
‘The story is that of human influence in the dune areas, which goes back a long, long time. … Rare images of hatching dune lizards.’ 

Filmbedrijf Van den Ende aan de slag voor DZH  

Ze komen net terug uit het duin. De filmers Jan van den Ende en Monique van den Broek zien er wat vermoeid uit. "We hebben zo'n zes uur achter elkaar gefilmd op één locatie, maar door de opkomende wind en het verdwijnen van de zon achter de wolken moesten we stoppen".

Van den Ende en Van den Broek vormen samen het Filmproductiebedrijf van den Ende cv. Zij zijn geen onbekenden voor DZH. Al eerder maakten zij films over het duin. Hun laatste film 'Vrije vogels', die werd vervaardigd in opdracht van de Minderbroeders Franciscanen, draait momenteel in Bezoekerscentrum Meijendel. De film vertelt het verhaal van een aantal vogels, onder andere de zwarte, groene en bonte specht, die broedden in een oude abeel in Meijendel. Andere films van hun hand zijn: 'Vier duindagen', 'het Duinkonijn' en 'Duinbehoud'.

In opdracht van DZH maakt Van den Ende een film over DZH als beheerder van het duingebied. De voorlopige titel van de film luidt  'Duinen beheren en behouden'. De film zal ruim twintig minuten duren. Een werkgroep waarin medewerkers van NLB en VPR zitting hebben, begeleidt het filmbedrijf.

DZH als beheerder

"Het is de bedoeling het unieke van zowel Meijendel als Solleveld (duingebied bij Monster) vast te leggen en de rol van DZH als beheerder van deze bijzondere gebieden tot uitdrukking te brengen. Het duingebied Solleveid is 6000 jaar oud, dit in tegenstelling tot Meijendel, dat 600 jaar oud is en jong duin wordt genoemd. In Solleveid komen door de kalkarme grond bijzondere planten voor. Ook broeden hier veel soorten spechten.

We trekken ruim twee jaar uit voor het vervaardigen van deze film. Op die manier kunnen we uitvoerig stilstaan bij de verschillende gebeurtenissen die per seizoen plaatsvinden. Dankzij het prachtige weer in juli en begin augustus hebben wij deze zomer bijzondere opnames kunnen maken. Wie weet hoe het volgend jaar is."

Maar prachtig zomerweer kent ook zijn nadelen. De camera, zo vertelt van den Ende, weegt ruim 12 kilo. Tijdens een van de opnames waarbij in de hete zon moest worden gefilmd, werd op een gegeven moment op een zuidhelling een temperatuur van bijna 80 graden gemeten. Tijd om te stoppen, want zelfs een professionele camera is daar niet op berekend.

"Ook het statief weegt 12 kilo, de lenzen en ander opnamemateriaal wegen bij elkaar vier kilo en dan hebben we het nog niet eens gehad over onze schuiltent en noodzakelijke foerage zoals water. Een karretje om de spullen te vervoeren is onmogelijk. We lopen dan vast in het zand of vernielen misschien iets. We zijn daarom blij dat we vergunning hebben gekregen om met de auto op bepaalde plekken in het duin te komen. Het vervelende was wel dat net toen wij startten, de regeling om het autoverkeer in het duin terug te dringen van kracht werd. Maar gelukkig hebben de medewerkers begrip voor de situatie. 

Aalscholvers

Filmen in het duin is zeer arbeidsintensief. Zo zijn we voor het filmen van aalscholvers 60 uur in touw geweest, maar de resultaten zijn prachtig. 

Tijdens de opnames op een van die hete dagen zagen wij een nest jonge aalscholvers. De kleintjes hadden verschrikkelijke last van de warmte. Ze hingen met hun kopjes over de rand van het nest. We dachten zelfs dat ze misschien al dood waren. Op dat moment vlogen de ouders op; zij waren binnen drie minuten terug. Op zich was dat al bijzonder, want het inzamelen van voedsel duurt meestal drie, vier uur. Dit keer hadden ze echter geen eten maar water in hun bek. Zij 'sprenkelden' dat over de verhitte kopjes van hun kroost. Dit filmen voor een waterleidingbedrijf is natuurlijk fantastisch. We hopen op meer van dit soort onverwachte momenten.

De komende periode willen wij, voor wat betreft de dieren in het duin, ons bezighouden met zoogdieren, zoals de wezel en hermelijn. Ook roofvogels die het gebied aandoen, krijgen onze aandacht. Regelmatig krijgen we tips of suggesties van bezoekers en medewerkers van DZH. Toch houden we ons graag aanbevolen voor meer. Wie weet wat voor een 'gouden' tip er komt dankzij dit artikel! Want ook al is het filmen zwaar en zijn we afhankelijk van het weer, we zouden dit voor geen goud willen missen.

En, we kunnen nu al verzekeren, de film wordt prachtig".

DOOR MARK GLOTZBACH

Den Haag - Het is in twaalf jaar al weer hun vierde film over de duinen. "Langzamerhand wordt het moeilijk er wat nieuws in te brengen", zeggen de Haagse natuurcineasten Jan van den Ende en Monique van den Broek. Morgen draait in het Museon hun 'Duinen beheren en beleven'. Toch weer een totaal andere film dan zijn drie voorgangers.

Van den Ende: "We willen steeds een heel nieuw produkt met een geheel eigen sfeer maken. Dus gebruiken we nooit van vorige films overgebleven materiaal. Aan de film, gemaakt in opdracht van het Duinwaterbedrijf Zuid-Holland (DZH) en bestemd voor het gewone publiek, is twee jaar gewerkt, waarvan ruim honderd dagen op locatie. Onderwerp zijn de duinen waar Den Haag tussen ligt. In het noordoosten Meijendel, dat voor een groot deel zo'n zeshonderd jaar geleden werd gevormd. In het zuidwesten het zeker vierduizend jaar oude Solleveld, dat in tegenstelling tot Meijendel niet toegankelijk is".

"Solleveld is een groot groene-spechtengebied. Dat komt door de rode bosmieren. De afgelopen winter kon je hun nesten goed zien. Mierennesten zijn wat warmer dan hun omgeving. Ze staken overal uit de sneeuw. De groene spechten, die mieren eten, graven er hele gaten in. Een tijdje terug marcheerden hele colonnes rode bosmieren door de waterleidinggebouwen. Een mierendeskundige maakte daar een einde aan door een paar nesten te verplaatsen". 

Schoenzool 
'Duinen beheren en beleven' vangt nu eens niet aan met een zonsopgang en veel gekwinkeleet, maar met het opgraven van een leren zool, overblijfsel uit de Romeinse tijd, op Ockenburgh. "Zzzfloep, zzz-floep", zo bootst Van den Ende het geluid van de schop na. Het verhaal van de film is namelijk dat van de menselijke invloed op het duin. Die is al zeer oud. Op de Waalsdorpervlakte woonden 4000 jaar geleden al mensen, blijkt uit archeologische restanten. De zo vogelrijke duinmeertjes, waarvan velen menen dat ze natuurlijk zijn, zijn naoorlogs mensenwerk. Van den Ende: "De film bevat enkele oude foto's, van het nettenboetstersveld bij de watertoren en van keuterboertjes die aardappels probeerden te telen in de duinen. Je kunt nu nog duidelijk de plekken van die akkertjes herkennen, bijvoorbeeld bij de boerderij Meijendel, in de Kijfhoek en Bierlap en ook in Solleveld. Bij de boerenhuizen stonden bloemen, zoals daslook, sneeuwklokjes, lelietjes der dalen en boshyacinten. En op die plaatsen bloeien ze nog".

Het afzien van menselijke ingrepen heeft Meijendel gered. In de jaren dertig was er een plan van architect Berlage om daar een villawijk te bouwen. Van den Ende: "Nu worden alle duinen in Nederland natuurbeschermingsgebied, met paarden en koeien die de verruiging tegengaan. Voor het stuk tussen Den Haag en Katwijk wordt gedacht aan de introductie van edelherten als natuurlijke grazers. Zij moeten de boel overnemen wanneer de koeien en paarden de zaak kort hebben gemaakt. Edelherten en ook wilde zwijnen horen zeker van nature in de duinen thuis. Den Haag is niet voor niets ontstaan uit een jachtslot". 

'Dag koningin' 
Van den Ende is opgegroeid in de Haagse waterleidingduinen, ook in het verboden gebied. "Als knulletje liep ik er eens met een vriendje. We sloegen een hoek om en zagen op het tegelpaadje een enorme vrouw naderen, helemaal,alleen. Toen ze dichtbij was, herkenden we haar: koningin Wilhelmina. Bedremmeld stonden we langs het paadje. Met dat korte knikje en dat typische wuifje met de hand zei ze 'Dag jongens'. 'Dag koningin' zeiden wij en we dachten: als wij van de koningin in het duin mogen, is het goed". "In mijnjeugd was Meijendel al een trekpleister. We ontmoeten er nu geregeld mensen die verdwaald zijn en ons de weg vragen. Zelf zijn wij er één keer verdwaald, in de mist. Na een tijdje lopen kwamen we bij een boom waar we al waren geweest. Als je verdwaalt, loop je altijd in een kringetje. Maar toch mooi dat je nog ergens in de Randstad kunt verdwalen". 

Bewakers 
"Het bezoekerscentrum heeft een heel belangrijke functie. De druk op de duinen groeit en daarmee de noodzaak van voorlichting. Ook de bewakers doen daar steeds meer aan, al moet je niet denken dat ze geen bonnetjes meer schrijven. Ze weten erg veel van hun gebied. Daar hebben we voor onze films heel wat aan gehad". 

Stil
Zowel uit persoonlijke interesse als uit hoofde van hun vak volgen de twee filmers de natuurlijke ontwikkelingen in het duin op de voet. Waar voorheen in het voorjaar meeuwengekrijs het oor verdoofde, is het nu soms 'eng stil', valt hen op. Aanleiding om het woord 'vos' te laten vallen. Van den Ende: "Vossen zijn een enorm probleem geweest. Twaalf jaar geleden werden de eerste vossensporen in Meijendel waargenomen. Er was toen nog een meeuwenkolonie van zesduizend nesten. Feest voor de vossen dus. Het krioelde ervan, want het barstte van het eten voor ze. De meeuwen verdwenen. Alleen op eilandjes kwam nog wel eens een paartje tot broeden. Ook alle wulpen, kieviten en andere grondbroeders weg. Daarna zag je heel magere vossen rondlopen. En vorig jaar konden we voor het eerst weer kievitjongen in de duinen fotograferen". 

Maar vossen zien en dan nog filmen, is een ander verhaal. Je denkt dat het makkelijk is als je weet waar ze geregeld komen. Je zet je schuilhut neer, tien dagen als het moet, en er vertoont zich één vos, wél heel dichtbij, maar achter je hut, zodat je hem niet kunt filmen".

Nog meer filmersfrustratie bij Van den Ende en Van den Broek: "We weten dat in Meijendel een stuk of zes reeën Ieven. Ook die krijgen we niet voor de lens, zo schuw zijn ze". Vaak kunnen ze er om lachen: "We hebben geen eekhoorn kunnen filmen, maar boven ons hoofd, op de schuilhut, hadden we wel twee vechtende eekhoorns".

Veel meer is wél gelukt. Zeer bijzonder zijn, om wat te noemen, de beelden van duinhagedisjes die uit het ei tevoorschijn komen. 

Geheimzinnig
Het duin verandert elke dag. Door de seizoenen, door de elementen. Van den Ende: "Het heeft iets geheimzinnigs. Ook omdat je kunt fantaseren over het verborgene achter de duintoppen. Van oorsprong is het duin kaal en droog, met natte valleien. Aan de zuidkant van de heuvels loopt de temperatuur soms op tot zeventig graden. Dat het zo heet kan zijn in het duin merkten we toen we op een zuidhelling opnamen maakten van een graafwesp. In de schaduw wachten op de wesp en in de volle zon filmen en geluid opnemen, terwijl het zweet in stromen van je lijf loopt".

Tenslotte wil Van den Ende nog wat kwijt over de toekomst van de natuurfilm.  "Een Engelse natuurfilmorganisatie bekijkt de trend op dit gebied en heeft het voor de komende vijf jaar over de 'blue chip': de puur natuurfilm, geen mensen in beeld geen 'talking heads' meer.  Dat komt ons goed uit, wan dat is wat wij maken".