CLINGENDAEL    26 minuten  

In opdracht van  AVN Algemene Vereniging voor Natuurbescherming Den Haag.

Op het landgoed Clingendael gaan historie en natuur hand in hand en dwaalt u van verleden naar heden. 
In de 17^de eeuw laat de familie Doublet in een oude duinvallei  een Franse tuin aanleggen. Een eeuw later krijgt de familie van Brienen het landgoed in bezit en richten zij de tuin in volgens de Engelse landschapsstijl. De Japanse tuin van freule Daisy dateert van het begin van de 20^ste eeuw. Kort na haar dood breekt de Tweede Wereldoorlog uit. Rijkscommissaris Seyss-Inquart legt beslag op het landgoed en maakt het tot de "Vesting Clingendael". In 1954 koopt de Gemeente Den Haag het landgoed aan en sindsdien is het vrij toegankelijk. Nu vormt dit groene gebied, met z’n bijzondere flora en fauna, een oase van rust.  

De film werd genomineerd voor de natuurfilmfestivals: Envirofilm Festival in Slowakije, Ekofilm in Tsjechië en het Roshd-filmfestival in Iran. Op het Green Film Festival in Iran ontving de film de plate of honour en op het Wild Life Festival  in de USA een Merit Award for Photography.

CLINGENDAEL  26 minutes

Commissioned by AVN the local society for nature protection in The Hague. 

On the estate of Clingendael in The Hague the Netherlands, where history and nature go hand in hand, you can wander from the past to the present. In the 17^th century the Doublet family laid out a French garden in an old dune valley. Well over a century later the estate came into the possession of the Van Brienen family, who had the grounds laid out in the style of an English country garden. The Japanese garden of Lady Daisy van Brienen dates from the early 20^th century. Shortly after her death the Second World War broke out. Reich Commissioner Seyss-Inquart seized the estate and turned it into "Fortress Clingendael".

Since 1954, when the city of The Hague bought it, the estate has been open to the public. This green area now constitutes a haven of peace, accommodating many unusual trees, special plants, toadstools, birds and other animals.  

Information: VHS available for €13,50 (excl. postage)
AVN Algemene Vereniging voor Natuurbescherming
for The Hague and surroundings  AVN@hetnet.nl
Badhuisstraat 175, 2584 HH Den Haag
+31 (0)70 – 33 88 100
(1999; 16mm and VHS)

Wassernaarder, 22 September 1999
‘Excellent film about Clingendael…..unique document…’. 

Haagsche Courant, 11 September 1999
‘Impossible task … completed in very satisfactory manner… Lovely pictures, sometimes romantic and nostaligc, sometimes with both feet planted on present-day ground…..’ 

Uit de "Wassenaarder" van 22-09-1999 door Frans Micklinghoff 

Zeer fraaie (video-)film over Clingendael
Dikwijls wandelend over het landgoed Clingendael en lezend en herlezend alles wat daarover ooit verschenen is, mag men op den duur toch 'oordelen' over wat er over Clingendael verschijnt op papier of celluloid goed is of niet. Afgelopen vrijdagmiddag 10 september, aan de vooravond van 'Open Monumentendag', een (video-)film over het landgoed Clingendael. Waar in snelle vaart het verleden en het heden van Clingendael wordt belicht. Gemaakt door M. Van den Broek en Jan C. Van den Ende. En het moet gezegd worden, het is een uniek film-document geworden dat de moeite van de aanschaf en het bekijken waard is. De video-filmmakers Van den Broek en Van den Ende moeten er met veel geduld en liefde aan hebben gewerkt. En vaak geluk hebben gehad om juist dat laatste nieuwsgierige eekhoorntje voor de camera te hebben gekregen. Het sprookjesbos in Oosterbeek mochten we in dat ene jaar dat het bestond pas bezoeken nadat we door Clingendael hadden gewandeld. Toen was het geen kunst een eekhoorntje te ontdekken. De nieuwsgierige beestjes bleken gemakkelijk te lokken met een stukje brood op het gras te gooien. Nu zijn er nog maar een paar en is dus de kans minder groot zo'n langstaart te betrappen met de foto- filmcamera. Gelukkig staan er voor alle landgoederen en buitenplaatsen in Nederland zgn 'Landschaps ontwikkelingplannen' op stapel of zijn al opgesteld. Dat met het doel om de diverse landgoederen en de groene omgeving ertussen meer met elkaar te verbinden. Speciaal dan met het doel de dieren meer leefruimte geven. Een groter territorium. En daardoor de kans te geven in isolement levende soortgenoten te ontmoeten. Wellicht komt daar een mooi nageslacht van. Aan uitsterven van de diverse soorten moeten we maar niet denken, maar wanneer deze ecologische verbindingszones er niet komen is die kans groot. Daarom juist worden die landgoed-ontwikkelingsplannen ondermeer opgesteld.

Voor de landgoederen zelf breekt ook het besef door dat zij onvervangbare en belangrijke elementen zijn van onze cultuur, geschiedenis en het landschap. Zoals voor het op Wassenaars grondgebied liggende Clingendael. Waar de familie Doublet in de zeventiende eeuw eigenaar werd van een grondgebied tussen de duinen en het Haagsche Bos. Een tegen de zeewind beschermd stuk dal tussen de duin-clingen. Vandaar de naam Clingendael. De Doublets kochten daar het stuk grond met een boerderij. Naar de boerderij liep een sloot of vaart. De boerderij met hooischelven wordt ' al snel afgebroken en vlak daarbij verrijst het huis van de Doublets. Dat verrassend veel lijkt op het Hofwijck van Huygens. Geen wonder gezien de familiebanden. De Doublets lieten rond hun Huis Clingendael een imposante tuin aanleggen in de toenmalige gekunstelde stijl, geleend van de in Frankrijk hoofdzakelijk werkende en beroemde Andre le Notre. Zoals alle landgoederen en buitenplaatsen kende Clingendael ook perioden van bloei, gevolgd door perioden van neergang en verval. Met de komst van de puissant rijke familie Van Brienen breekt voor het landgoed weer een periode van bloei aan. De tuin om het huis wordt door bekende tuinarchitecten onder handen genomen. Sommige van de rechte assenstelsel blijven, voor de rest werd de natuurlijke omgeving herschapen in de Engelse landschapsstijl. De Japanse tuin kwam pas een eeuw geleden, nadat freule Daisy een reis naar Japan had gemaakt en daar onder indruk van de Japanse tuinstijl de benodigde ornamenten naar Clingendael laat verschepen. Uit die vooroorlogse jaren dateren ook de grafzerkjes voor de honden van de Freule. In de hier wonende Reichs-commissaris Seyss-Inquart de rechtopstaande zerkjes plat leggen. Ook liet hij een tennisbaan en een tankwal rond de 'Vesting Clingendael' aanleggen. Na de oorlog kocht de gemeente Den Haag in 1954 Clingendael. (in het oude Huis, dat flink werd gerestaureerd, is nu het bekende Instituut Clingendael gevestigd. In het voorjaar, gedurende de zes weken dat de Japanse tuin open is, is het er een ware kermis en schuifelen de bezoekers voetje voor voetje door de Japanse tuin. Slechts heel vroeg in de ochtend kan men dan nog echt genieten van de sfeer in de Japanse tuin. Ontdekken en zien hoe hier, ooit een eeuw geleden of meer bedacht, gespeeld wordt met licht en donkerkleurige bomen, in slingerende vijvers en paden en fraaie doorzichten. Dat als kenmerk van de Engelse landschapsstijl, de verbeterde natuur, met verrassende resultaten. De (video-)film van Van den Broek en Van den Ende geeft ondanks alle beperkingen die een vidoefilm heeft,gelijk een boek weer andere, een fraai beeld van dat Clingendael. Bij de video's van de heren Kenens hebben gemaakt over het historische en het groene Wassenaar, hoort dan ook deze fraaie video zeker in dat rijtje op de plank thuis!

Uit de "Haagsche Courant" van zaterdag 11 september 1999

UNIEKE FILM "CLINGENDAEL"
ZORGEN OM BEDREIGD MUSEUM IN OPENLUCHT
door Erik Huisman 

Den Haag - Eigenlijk was het een onmogelijke opgave. Binnen een jaar een (natuur-)historisch overzicht maken van landgoed Clingendael. De vier seizoenen moesten erin, maar ook sfeer en beelden uit de 17de, 18de, 19de en 20ste eeuw en uiteraard natuurleven uit die periode. En dan moest de zaak ook nog even financieel rond zijn. Ga er maar aan staan. 
Het laatste probleem was een zaak voor de initiatiefnemer voor de film, de Algemene Vereniging voor Natuurbescherming voor 's-Gravenhage en omstreken (AVN). Verder kregen natuurfilmers Jan van den Ende en Monique van den Broek de problemen op hun bordje. Het duo kwam er heel aardig uit, al zeggen ze het zelf. "We zijn heel tevreden over het resultaat", meent Van den Ende.
'Clingendael', zoals de half uur durende film heet, is een plaatje. Soms romantisch en nostalgisch, soms met beide benen in de -nog-  mooie wereld van vandaag. Want als één ding duidelijk wordt uit de film, dan is het wel dat Clingendael een schat aan cultuur en natuur herbergt die geen Hagenaar of Hagenees zou moeten willen missen. Met de film wil de AVN luid en duidelijk laten weten dat stadsparken en landgoederen onder geen beding mogen worden geofferd aan de grillen van op nog meer nieuwbouw en verdichting van de stad beluste bestuurders en projectontwikkelaars. Dan is het namelijk niet alleen gedaan met de rust in deze Haagse oase op Wassenaars grondgebied, maar leggen ook weinig mobiele diertjes als eekhoorns het loodje. En met hen zou veel ander uniek natuurleven teloorgaan en zouden sporen uit het verleden uitgewist worden. 
De combinatie van natuur en historie maakt de film aantrekkelijk. Het verhaal over Clingendael wordt, zowel in beeld als geluid, heel prettig en toegankelijk verteld. 
Het begin is sterk en neemt je moeiteloos mee. "Op het landgoed Clingendael galmt nog steeds de heldere echo van het verleden. Wie hier binnenstapt, betreedt een andere wereld. De wereld van toen", klinkt het bij beelden van het in de mist gehulde landgoed. En meteen doet freule Daisy haar intrede. "Als Marguerite Mary van Brienen zag ik in 1871 het levenslicht. Clingendael werd mijn thuis waar iedereen mij freule Daisy noemde. Daar, op de pauwenheuvel, heeft men mij in 1939 begraven. Vanaf die plek zijn de graven van mijn hondjes goed te zien. Kom Billy, kom...".
Daisy leidt de film ook uit. Vanuit het hiernamaals laat de freule weten: "Ik voel mij hier nog steeds thuis. Het verleden is zo dicht bij het heden, omdat het heden morgen ook verleden is. Koester dat verleden, zodat iedereen zich erin kan terugtrekken. Kom Billy, kom...".

Doublet  
Wat tussen die twee optredens van de freule zit, is een fraaie compositie van daadwerkelijk in Clingendael geschoten beelden, aangevuld met materiaal van gravures en opnamen van het Polygoonjournaal. Na een blik op de sober grijze grafstenen van de hondjes van freule Daisy, gaat het terug naar de tijd dat op de plek van Clingendael nog een strandwal was (klingen betekent duinheuvels) en een deel werd ontgonnen alwaar een hoeve, Sint Annaland, ontstond. Ervoor lag een natte duinvallei met uitbundige plantengroei en de bijbehorende dieren. Deze hoeve kwam in 1600 in het bezit van een hoge ambtenaar van het Hof van Holland, Philips Doublet. Hij wilde op Clingendael ontspannen en onthaasten, want Doublet werd - toen al - geplaagd door stress. Om deze periode te kunnen verbeelden hebben Van den Ende en Van den Broek hun toevlucht moeten zoeken in gravures van de toenmalige situatie. Uit die tijd weten we trouwens relatief veel over hoe het er op dergelijke landgoederen uitzag en toeging. 'Vadertje' Cats had een dergelijk  stulpje (Zorgvlied, het latere Catshuis) en Constantijn Huygens vertrad zich op het Voorburgse Hofwijck. Dankzij de dichtwoede van Cats weten we hoe deze heren van stand hun landgoederen (lieten) beplanten met bijzondere soorten. Ze leunden daarbij zwaar op de Leidse universiteit die hen van exotische zaden voorzag. Die zogenaamde  stinzenplanten verwilderden en die zien we nu nog elk vroeg voorjaar terug. Ook zorgden deze heren voor de import van dieren, zoals nijlganzen. 
Na een historisch gezien donkere periode, de 18de eeuw, kwam Clingendael  weer tot leven toen de Van Brienens het landgoed kochten. De tuin  werd aangepast aan de heersende mode: de Engelse landschapsstijl. En er kwamen exotische bomen op het landgoed te staan. Freule Daisy was het die de aanzet gaf tot het aanleggen van de immens populaire Japanse tuin. 

Goed toeven 
De beelden van nu maken zeer aannemelijk dat het destijds in voorjaar, zomer en herfst goed toeven was op Clingendael. Van den Ende en Van den Broek hebben zoveel mogelijk beelden van nu gebruikt om de geschiedenis, ook die van de natuur, te vertellen. Soms hadden ze geluk. Eekhoorns en  halsbandparkieten en zelfs een vos die een muisje verschalkt zijn er nog steeds te filmen. Maar voor beelden van de ijsvogel togen ze eerst drie dagen naar de Biesbosch om uiteindelijk na drie dagen proberen te slagen in Vaassen. De winter van '98/'99 verdiende die naam nauwelijks, maar gelukkig waren er twee dagen waarop de sneeuw gefilmd kon worden. Soms zat alles tegen. "Mooi geluid krijgen is lastig", zegt Van den Ende. "Je probeert rust weer te geven, maar dan trekt er op zaterdagochtend een groep naar elkaar roepende trimmers voorbij". Van den Broek: "We probeerden ook zo authentiek mogelijke beelden te schieten van het landhuis. Eerst stond er een keet voor. Toen het weer eens mooi weer was, stond er een auto hinderlijk voor. En soms sta je te draaien, loopt er ineens iemand je beeld binnen". 

Vesting 
Na 1939 was het gedaan met de glamour. Nederland zuchtte onder de Duitse bezetting, Seyss Inquart nam zijn intrek in het landhuis. Landgoed Clingendael werd Vesting Clingendael. Er hadden gruwelijke dingen plaats, er werd een tankgracht gegraven en de betonmolens draaiden op volle toeren voor de aanleg van bunkers in de omgeving. Het wordt indringend geïllustreerd met Polygoonbeelden en aan de hand van gebouwen die er nu nog staan en via later aangebrachte plaquettes. 
In 1954 kocht Den Haag Clingendael. Het kreeg een publieke bestemming en werd vanaf 1982 weer een echt landgoed toen er een veehouder actief werd in de boerderij.
Het was en bleef een mooi gebied en werd een toeristische trekker. Van den Ende, Van den Broek en de AVN zijn er niet gerust op dat het zo blijft. Ze vrezen bebouwing. "En het verloedert", waarschuwt Van den Ende. "Honden los in het park, fietsers op de voetpaden. Toezicht onbreekt". Het gaat hem, na een jaartje te zijn 'opgetrokken' met Clingendael, aan het hart.